DomoZine

voor industrie, wetenschap, facility, zorg, installateurs, wooncorporaties en iedereen met interesse voor technologie

 
beveiliging
bus-/embedded systems
communicatie
audio-video
toegangscontrole
energiebeheer
comfort
klimaat
advies - opleiding
zorgoplossingen


 


info voor partners en adverteerders


 


 
over DomoZine
nieuwsbrief
domotica jaargids
vakblad
agenda
DomoZine demowoning
Vakbeurs Gebouwbeheer
contact

Al 1000 Niko Home Control installaties!


(advertentie)

 

's Heeren Loo onderzoekt welke domotica geschikt is


Om cliënten van 's Heeren Loo de regie over hun eigen leven te geven en minder afhankelijk te maken van anderen, wordt onderzocht welke domotica-functies specifiek voor hen geschikt zijn.

Gekeken wordt hoeveel zorgwinst en andere besparingen de diverse domotica-oplossingen kunnen opleveren. De resultaten worden verzameld in een productenoverzicht, die van strategisch belang wordt bij het maken van de keuzes.

Hoe ideeën over de ideale zorgwoning in de loop der tijd veranderen is heel duidelijk te zien op het enorme terrein van 's Heerenloo West Nederland aan de rand van het Zuid-Hollandse Noordwijk. Jo Dassen, Projectleider Domotica 's Heeren Loo, leidt ons rond en we bezoeken woningen uit de jaren '30, uit de jaren '70, uit de jaren '80 en een nieuwbouwcomplex dat twee jaar geleden is opgeleverd. In de bungalow-achtige jaren '70 woningen is alles functioneel, recht, strak en gemakkelijk schoon te houden. Jo Dassen: 'Voor die tijd, waren deze woningen zeer vooruitstrevend. 'De jaren '80 woningen zijn juist heel huiselijk en gezellig; de kamers zijn klein, maar voor die tijd - cliënten kwamen toen nog vaak uit een omgeving waar zij met zessen op zaal sliepen - was een eigen kamer een hele luxe. Oudere gebouwen worden afgebroken en vervangen door nieuwbouw, waarbij rekening wordt gehouden met Domotica voorzieningen. Daarbij gaan Jo Dassen en zijn collega 's Jan van Malestein (projectleider Bouw en Wonen 's Heeren Loo Noordwijk) en Miriam Stegers (Stafbureau Bouw en Wonen van 's Heeren Loo Julianadorp) niet over een nacht ijs.

Jo Dassen laat zien hoe mooi de reeds gerealiseerde nieuwbouw is ontworpen: woontorens tot vier verdiepingen met lift en op elke verdieping een kantoor voor de zorgmedewerkers. De woningen zelf worden gekarakteriseerd door een hoge mate van levensloopbestendigheid. De kamers zijn veel groter en voorzien van een pantry en een aparte badruimte met douche en wastafel ook toegankelijk en aan te passen voor mensen met een meervoudige beperking. Achter de tegels in de badkamer zitten aansluitpunten voor ligbad en wasmachine, voor wie zijn eigen was wil wassen. Ook zijn er achter de tegels bevestigingspunten voor beugels bij het toilet en voor een uitgebreide tillift toepassing (slaapkamer/ /badkamer), voor het geval de bewoner mobiliteitsproblemen krijgt. Een aantal woningen is daadwerkelijk met een tillift systeem en/of beugels uitgerust, omdat de bewoner daar behoefte aan heeft. In veel wanden zitten doorvoerbuisjes om - indien nodig - bedrading naar aangrenzende en/of volgende kamers te leggen. Standaard is elke kamer al voorzien van twee IP-aansluitingen (bij de televisie) en een beluisterunit.

Clientwoningen 'Druivenhof ', locatie: 's Heeren Loo - Willem van den Bergh - Noordwijk (foto: Jos van Vliet)

Levensloopbestendig bouwen
Jo Dassen benadrukt het belang van levensloopbestendig bouwen: Cliënten kunnen vandaag prima ter been zijn, maar er kan ineens verslechtering optreden of andere zorgproblematiek, waardoor verhuizing naar een andere woning noodzakelijk zou zijn Als je dan de woning met 'simpele' ingrepen kunt aanpassen, hoeven ze niet te verhuizen en dat is een groot winstpunt.' In de nieuwbouw en de verbouwingen staat de levensloopbestendigheid dan ook centraal. Sinds de jaren '80 zijn zorginstellingen aan het 'verkleinen': huisvestte 's Heeren Loo ooit 1600 bewoners op het terrein, nu zijn dat er aanzienlijk minder: 580 wonen er op het terrein en 340 verspreid in woningen in de regio. Jan van Malestein: 'Door te spreiden kunnen sommige cliënten dichter bij ouders en familie wonen, en hoeven familieleden niet meer lang te reizen naar één centraal punt. 'Jo Dassen: 'Ook de woningen zelf zijn minder massaal, zowel op het terrein als in de regio. Vroeger woonden er in een woning 10 of 11 cliënten, nu nog maar 6. In de regio West-Nederland hebben we nu 28 buitengebouwen, elk bestaande uit twee of meer woningen met in elk zes bewoners.'Honderden domotica-producten in database
Jo Dassen: 'Wekelijks krijgen we hier leveranciers over de vloer, die ons oplossingen willen leveren, waarvan zij denken dat wij die nodig hebben. Maar eigenlijk is dat een verkeerde gang van zaken. Een veel beter uitgangspunt is: pas als wij een bepaald probleem signaleren gaan we op zoek naar een passende oplossing.

Bij voorkeur is dat een oplossing, waar mensen aan te pas komen. Pas in tweede instantie kijken we of er techniek nodig is. We onderzoeken dan ook welke techniek en welke consequenties de mogelijke technische oplossingen hebben. Je wilt dan in feite in een soort databank kunnen zoeken naar de juiste oplossing. Een enorme bron van kennis, die alle medewerkers - niet alleen hier in onze vestiging in Noordwijk, maar in alle 's Heeren Loo vestigingen in heel Nederland - zouden kunnen raadplegen. Je hebt het dan over ongeveer 13.000 medewerkers, die de zorg hebben voor in totaal 9000 cliënten.'

'Onze medewerkers zijn geen
techneuten, ze werken hier omdat
ze als mens andere mensen willen
helpen, niet om met technische
dingen bezig te zijn.'


Men zou verwachten dat zo 'n database al lang bestaat, of dat er een onafhankelijk orgaan bestaat, waar alle informatie over en ervaringen met de beschikbare domotica-producten kan worden opgevraagd, maar dat is niet het geval. Wel is er veel bekend over bestaande domoticatoepassingen, hebben fabrikanten uitgebreide beschrijvingen beschikbaar en zijn er rapporten over diverse pilotprojecten. Jo Dassen, Miriam Stegers en Jan van Malestein zijn begonnen met het aanleggen van zo 'n database, die als strategisch instrument kan gaan dienen voor de gehele 's Heeren Loo organisatie. In de database die het onderzoeksteam aanlegt worden behalve de testuitslagen ook bijgehouden welke aanwezige apparaten of technologieën binnen 's Heeren Loo worden gebruikt of beschikbaar zijn.

Testwoningen met flexibele infrastructuur
De opbouw van de database is een meerjarentraject, waar tal van tests en duurproeven mee gemoeid zijn. Daartoe is een eigen testomgeving opgezet, een wooncomplex met vier woonlagen. Niet op het terrein, maar wel vlakbij. Jan: 'Doordat de proeftuin extern is, kom je allerlei moeilijkheden tegen, terwijl je ze toch gemakkelijk kunt tackelen, omdat ze op een snel bereikbare plaats gebeuren. 'De testwoningen worden bewoond door mensen met een verstandelijke en mogelijke lichamelijke beperking. Jo Dassen: 'Dat is een wezenlijke factor van de totale test, omdat alleen zo zichtbaar wordt of de gebruiker baat heeft bij de voorziening. Of welke problemen hij of zij met de bediening heeft.'

Over de woningen zelf meldt Jo: 'Alle vier de lagen van het wooncomplex rusten we traditioneel uit met een reguliere E-installatie zoals in ons PVE (Programma van eisen) voor een zorgwoning staan beschreven. In de onderste twee woonlagen is daarnaast een infrastructuur aangebracht voor domoticavoorzieningen. Welke technieken we gaan toepassen is nu niet relevant, de testwoningen worden namelijk flexibel genoeg om er elke techniek in aan te brengen. Dat betekent dat je kiest voor een flexibele infrastructuur en dat stelt tijdens de bouw wel wat extra eisen aan de bekabeling, de elektraleidingen, de meterkast, de diepte van de contactdozen e.d. Zo lopen er tal van leidingen vanaf de vertrekken naar de meterkast. Willen we ergens toepassingen plaatsen, die we op afstand kunnen sturen en monitoren, dan kan dat dus. In de woningen kunnen we tal van domotica-oplossingen gaan testen.'

Clientwoningen 'De Trommelhof ', locatie: 's Heeren Loo - Willem van den Bergh - Noordwijk (foto: Jos van Vliet)

Testen
Jan van Malestein: 'Voor de duidelijkheid: de cliënt en het wooncomfort van de cliënt hebben altijd de hoogste prioriteit in deze testwoningen. De Domotica is daaraan ondergeschikt. De bedoeling is dat het onderzoeksteam in de testwoningen verschillende technieken van verschillende leveranciers gaat testen en vergelijken. Jo Dassen: 'Onze bevindingen leggen we vast in een helder omschreven eigen productenoverzicht in de vorm van een database, zodat we bijvoorbeeld kunnen zien bij welk probleem welk product past of waar geen product nodig is om het op te lossen. Maar dat niet alleen. Met de informatie uit de database kunnen beslissingen over (toekomstige) investeringen beter worden afgewogen en onderbouwd. Om die reden zullen de testuitkomsten toegankelijk worden gemaakt voor vele collega 's binnen onze organisatie.'

Doelstellingen
De doelstellingen van het onderzoeksteam laten zich als volgt samenvatten:
  • Het eerste doel van de Domoticatestwoningen is het opdoen van praktische ervaring met de uitgebreide technische mogelijkheden, voortkomende uit de zorgvragen.
  • Het tweede doel is om zoveel mogelijk informatie over zorgspecifieke domoticatoepassingen voor de verschillende doelgroepen vast te leggen in een overzicht. Deze database is te gebruiken als een soort van keurmerk binnen onze organisatie.
  • Het derde doel is om te bepalen hoeveel zorgwinst en andere besparingen de diverse domotica-oplossingen daadwerkelijk kunnen opleveren.


Technologie alleen als dat nodig is
Jo Dassen: 'We zitten hier heel hoog in de deskundigheid qua zorg. Maar het is een utopie om te denken, dat je altijd en overal al die deskundigheid voorhanden hebt. Maar met goed geselecteerde technologie kun je de deskundigheid wel beter inzetbaar maken ' Jan van Malestein: 'We hebben hier bijvoorbeeld geregeld invallers werken. Mensen die fantastisch werk verrichten, maar die ook verrast kunnen worden door situaties, waar ze geen raad mee weten. Bijvoorbeeld hoe ze de bloedsuikerwaarde moeten meten. Als ze in zo 'n geval via een camera assistentie kunnen inroepen van een arts of andere deskundige, die via het scherm even meekijkt en aanwijzingen geeft, dan vergroot je als het ware de beschikbaarheid van je deskundigheid. Medewerkers kunnen veel efficiënter worden ingezet, de toenemende zorgvraag kan beter worden opgevangen en dreigende personeelstekorten zijn te voorkomen door medewerkers op een andere discipline in te zetten, zoals op de centrale controlepost. Tegelijkertijd wordt de zelfstandigheid en privacy van de cliënt bevorderd, zonder dat de zorg in gevaar komt.'

Jo Dassen benadrukt dat het overdreven is om elke kamer van Domotica te voorzien: 'Als je infrastructuur er maar op voorbereid is, zodat je - zodra dat voor een bepaalde cliënt nodig is - op eenvoudige wijze bijvoorbeeld camera 's of andere Domoticavoorzieningen kunt plaatsen. Voor de ene cliënt volstaat een simpele webcam, terwijl voor een andere cliënt een hoge-resolutie camera ingezet moeten worden omdat je zijn oogopslag wilt kunnen zien, en voor een derde cliënt een intelligente Robocam met bewegingsdetectie, een dubbele lens en motorbesturing. 'Jan van Malestein: 'Het plaatsen van camera 's en andere technische hulpmiddelen moet echt heel eenvoudig en noodzakelijk zijn. Onze medewerkers zijn geen techneuten, ze werken hier omdat ze als mens andere mensen willen helpen, niet om met technische dingen bezig te zijn. Dus moet je het hen zo gemakkelijk mogelijk maken. In ons onderzoek zal dat een heel belangrijke beoordelingsfactor zijn.'

Zelfredzaamheid
Dat de domotica de zelfredzaamheid van de bewoners vergroot staat voor Jo Dassen als een paal boven water. 'Zo lang de techniek maar niet alle taken van de bewoner overneemt maar ondersteunend is, kan die de zelfredzaamheid van de bewoners vergroten. Een automatisch openende deur bijvoorbeeld is prima, maar als een bewoner nog in staat is de deurkruk te bedienen, dan laat je zo 'n automatische voorziening beter achterwege. Zodra hij fysiek echter niet meer in staat is de deurkruk te bedienen, dan komt zo 'n automatisch te openen deur in beeld. Maar ook dan moet je de zelfredzaamheid van de cliënt of andere cliënten in de woning niet uit het oog verliezen: als zijn kamerdeur bij elke passant opent, kan de cliënt dat als storend ervaren, geef hem daarom de mogelijkheid om zelf aan te geven, wanneer en voor wie de deur open moet. Bijvoorbeeld door middel van een sensor. Zo moet je per individu kijken welke oplossing bij hem of haar past: een klink, een automatische deur of juist een dranger, welke type sensor etc.'

De voorzieningen voor de ene cliënt zijn dus niet dezelfde als voor een andere. Jo Dassen: 'De gebouwde testwoningen zullen aantonen dat een woning in de toekomst met slechts een kleine ingreep - zonder hak- en breekwerk - kan worden aangepast aan de bewoner en kan worden voorzien van de voor hem of haar noodzakelijke technologische toepassingen, steeds in balans met zijn of haar zelfredzaamheid.'

De ideale magnetron
Jo Dassen geeft nog een voorbeeld van hoe je de zelfredzaamheid in het algemeen in acht kunt nemen, bijvoorbeeld bij het gebruik van de magnetron in een aanleunwoning. Hiermee kunnen gebruikers hun tafeltje-dekje maaltijd opwarmen: 'Wat je in feite wilt is een magnetron die meedenkt met de gebruiker. Als de gebruiker de magnetron verkeerd bedient, moet de magnetron melden hoe het wel moet. De gebruiker krijgt daarna een tweede kans. Gaat het weer mis, dan laat de magnetron weten wat hij verkeerd doet en krijgt de gebruiker een derde kans. Gaat dit ook mis dan neemt de Domotica de taak over: de maaltijd wordt op de juiste wijze verwarmd (op de maaltijd staat een code die gelezen wordt door de magnetron)en er gaat een logmelding naar de zorgdienst. Mogelijk gaan er bij deze gebruiker al meer dingen niet meer op de juiste wijze en is er een patroon te ontdekken in zijn gedrag. Een magnetron die aan het geschetste ideaalbeeld beantwoordt bestaat nog niet, Dat dit voorlopig nog een ideaalbeeld is, blijkt wel uit het feit, dat men genoegen moet nemen met een zelf aangepaste magnetron waarvan bv de tijdknop is verwijderd. Er zit nog maar één knop op: Start. Door die in te drukken wordt de maaltijd steevast 3 minuten verwarmd. Nadeel daarvan is, dat de magnetron niet meer voor andere doeleinden is te gebruiken, waardoor je de zelfredzaamheid van de gebruiker beperkt. Jo Dassen: 'We willen juist de zelfredzaamheid van onze bewoners in stand houden of waar mogelijk zelfs bevorderen. Niet door als een 'Big Brother is watching you' iedereen continu te monitoren of van allerlei toepassingen te voorzien, maar alleen als en wanneer dat nodig is. Bijvoorbeeld als een cliënt wegloopgedrag vertoont.'

Dagbestedingcentrum 'De Zeester', locatie: 's Heeren Loo - Willem van den Bergh - Noordwijk (foto: Jos van Vliet)

Wegloopgedrag
Als een van de zes bewoners wegloopgedrag vertoont, is de meest voor de hand liggende oplossing om de woning op slot te houden. Jo Dassen: 'Maar daar zijn de andere vijf bewoners dan de dupe van. Een mogelijke oplossing is een sluis met twee deuren. Alleen als een van de vijf andere bewoners in de hal tussen de deuren staat, zal de buitendeur openen, staat de wegloper (ook) in de hal, dan blijft de buitendeur gesloten. We zijn nu bezig om voor bepaalde cliënten slimmere en gemakkelijker oplossingen te onderzoeken, zoals bijvoorbeeld de QUOgle en de Mobiele Tracer die m.b.v. GPS-satellieten en GSM-driepuntsmeting de drager van zo 'n toepassing kan traceren, desnoods in heel Europa. Komen zij buiten het hun toegestane gebied, dan volgt er een alarm. 'Jan van Malestein: 'Jaarlijks kunnen we hier minimaal vijftig keer te maken krijgen met een 'wegloper of iemand die verdwaalt '. Soms ben je met een team van vier man een behoorlijke tijd naar deze persoon op zoek. Als de technologie ons kan helpen om zo 'n persoon sneller terug te vinden, verdient de investering zichzelf snel terug en komt het de veiligheid van de persoon ten goede. 'Als de gekozen oplossing aanslaat, kan die het huiskeurmerk krijgen en toegevoegd worden aan het producten overzicht met alle voor en nadelen van het product. Alle medewerkers van 's Heeren Loo kunnen dan informatie vinden over deze geteste oplossing voor dwaal of wegloopgedrag.

Tot slot
Zelfstandig wonen is een groot goed, voor iedereen. Ook voor mensen met een beperking. Velen wonen al buiten de reguliere zorgcentra en hun aantal groeit. Dat is een goede ontwikkeling, want hun zelfstandigheid bevordert de integratie in de 'gewone 'maatschappij. Met slimme voorzieningen of Domotica in hun woning is deze ontwikkeling verder te stimuleren. De medewerkers van 's Heeren Loo maken zich er sterk voor.

Appendix - Kostenbesparing
Investeringen in goed gekozen Domotica kunnen zichzelf door kostenbesparingen terugverdienen. Volgens het onderzoeksteam van 's Heeren Loo zijn besparingen te verwachten uit:
  • Verbouwingskosten / aanpassen woning: een levensloopbestendige infrastructuur zal tijdens de bouw geen al te grote extra investering betekenen, maar levert op termijn wel een enorme kostenbesparing, omdat naderhand niet veel hoeft te worden gehakt of gebroken om de woning aan te passen aan de behoeften van de cliënt.
  • Aanschaf apparatuur: het aan te leggen productenoverzicht met informatie over door ons geteste apparatuur, technologie en testresultaten kan voor meerdere mensen beschikbaar zijn. De kans dat een apparaat wordt gekocht met een functie die niet voldoet is dan minimaal. Bovendien kunnen de uitkomsten van de testwoningen leiden tot andere functionaliteiten van of visie op bepaalde te ontwikkelen technologieën.
  • Efficiency: de database kan tevens inzichtelijk maken welke middelen in een bepaalde woning niet meer worden gebruikt en dus elders kunnen worden ingezet. Dit voorkomt dat er in woningen overbodige apparatuur aanwezig blijft, terwijl elders eenzelfde techniek wordt aangelegd/aangeschaft.


www.sheerenloo.nl



 
 
 
© CPS Publications BV