DomoZine

voor industrie, wetenschap, facility, zorg, installateurs, wooncorporaties en iedereen met interesse voor technologie

 
beveiliging
bus-/embedded systems
communicatie
audio-video
toegangscontrole
energiebeheer
comfort
klimaat
advies - opleiding
zorgoplossingen


 


info voor partners en adverteerders


 


 
over DomoZine
nieuwsbrief
domotica jaargids
vakblad
agenda
DomoZine demowoning
Vakbeurs Gebouwbeheer
contact

Al 1000 Niko Home Control installaties!


(advertentie)

 

G-Rail elektrische gordijnrail in domotica-installatie - introductie in domotica


Lees hoe een elektrische grodijnrail in de praktijk wordt toegepast en aan de domotica wordt gekoppeld. Dit artikel is tevens een introductie voor iedereen, die nog niet eerder met een werkende domotica-omgeving kennis gemaakt heeft.

Steeds vaker krijgen specialisten vraag naar automatisch sluitende gordijnen. Niet alleen qua comfort, ook op het gebied van klimaatbeheersing en beveiliging levert de elektrische gordijnrail een belangrijke bijdrage.

Mogelijkheden van de G-Rail
We beginnen met de laatste: als Nederlands fabrikant van elektrische G-Rail gordijnrails geniet Goelst een wereldnaam. Van Ede tot Dubai en van Moskou tot New York worden deze elektrisch aangedreven rails toegepast in woon- en professionele werkomgevingen.

De G-Rail ziet er net zo uit als een gewone gordijnrail met oogjes, de zogenaamde glijders, waar de gordijnhaken aan gehangen worden. De rail is wel iets breder en aan het uiteinde zit een motor, die onzichtbaar weggewerkt wordt. Qua bediening kan de bewoner kiezen uit een vaste knop aan de wand, een IR-afstandsbediening, of (voor grotere afstandsoverbrugging) een draadloze radiografische (RF) afstandsbediening. Hiermee zijn de gordijnen te openen en te sluiten; ook tussenposities zijn mogelijk, denk bijvoorbeeld aan een gordijn dat voor een projectiescherm hangt, waarbij de gordijnen precies aansluiten op de rand van het beeld.
In de meeste woonomgevingen zal de elektrische gordijnrail worden toegepast om de gordijnen voor het raam te openen en te sluiten. Daar kunnen tal van redenen voor zijn, bijvoorbeeld omdat er een bank voor het raam staat, of omdat de bewoner bedlegerig is et cetera. Voor die functies volstaat de standaardbediening. Voor extra functionaliteit moet de elektrische gordijnrail deel uitmaken van een groter geheel, de domotica-installatie.

Extra functies elektrische gordijnrail
Welke rol is voor de elektrische gordijnrail in een domotica-installatie weggelegd? Enkele voorbeelden: 's Avonds als het donker wordt kan een lichtsensor ervoor zorgen dat de gordijnen automatisch dicht gaan; wordt het 's morgens weer licht dan openen ze weer. Als bij afwezigheid of vakantie van de bewoners de gordijnen op normale tijden automatisch sluiten, wekt dat de indruk dat er mensen aanwezig zijn. Deze vorm van aanwezigheidssimulatie verhoogt de veiligheid. Bovendien werkt het automatisch sluiten van de gordijnen isolerend bij warm of koud weer en kan zo een stukje energiebesparing opleveren. In een zorgomgeving zijn er weer andere voordelen: bewoner A kan door middel van stemherkenning opdrachten geven, onder meer om de gordijnen te openen en te sluiten. Is bewoner B in zijn zorgwoning 's avonds ten val gekomen, dan kunnen hulpverleners - na het automatisch of op afstand vanuit een zorgcentrale inschakelen van de verlichting en openen van de gordijnen - van buitenaf zien wat er aan de hand is. Ook voor wie het aantal afstandsbedieningskastjes op de salontafel te veel wordt, biedt de domatica-installatie de oplossing: met één universele afstandsbediening zijn audio, tv, licht, gordijnen enzovoort te bedienen.


Apparaten communiceren digitaal
Om dit voor elkaar te krijgen moeten alle apparaten in huis verbonden worden met een soort intelligentie. Hiervoor is een infrastructuur nodig: een kabel die al de apparaten verbindt. Deze kabel heet de 'bus'. Via die bus wisselen de apparaten digitale informatie uit: zowel de lichtsensor is aangesloten op die bus, als de motor van de elektrische gordijnrail, als andere apparaten zoals de verlichting, verwarming etc. De lichtsensor stuurt voortdurend digitale informatie over de bus, de andere apparaten 'luisteren' daarnaar. Meestal volgt er geen actie, maar zodra de informatie aangeeft dat het donker is, reageert de motor van de gordijnrail en schuiven de gordijnen dicht. Ook de verlichting pikt dit signaal op en schakelt automatisch aan.

Infrastructuren
Nu lopen er in een woning al tal van draden, zoals 230 Volt leidingen en (vooral in de utiliteit) ethernet netwerkkabels. Er zijn technieken ontwikkeld om op de 230 Volt leidingen mee te liften en deze als bus te gebruiken: X10 (Xanura) en ABB KNX zijn bijvoorbeeld technieken die hiervan gebruik maken. Deze hebben als voordeel dat er weinig hak- en breekwerk nodig is voor de aanleg, omdat de infra er al ligt. Geleidelijk duiken er ook ethernettechnieken op, gebaseerd op internet-technologie. Veel systemen sturen hun digitale signalen evenwel over een eigen, aparte zwakstroomkabel. Om het aanleggen van zo'n infrastructuur te vereenvoudigen zijn er plintgoottechnieken ontwikkeld (zoals KISS), waarbij de infra niet in PVC-buizen en dozen in de muur wordt weggestuct, maar door de plinten loopt. Omdat de plintdeksel gemakkelijk te openen is, kunnen naderhand eenvoudig uitbreidingen worden aangebracht. Diezelfde flexibiliteit beoogt ELUX door op basis van een gedegen plan extra leidingen en dozen in de wanden aan te brengen, bijvoorbeeld een PVC-buis naar de plek waar de motor van de gordijnrail zit.

Actors en sensors
Op deze dag zal ook Goelst met een stand aanwezig zijn. De motoren, die Goelst voor zijn G-Rail gordijnrails toepast, zijn voorbereid op een koppeling met elke willekeurige domotica-installatie. Er zijn namelijk verschillende domotica-systemen in omloop. Hun verschillen worden niet alleen bepaald door de infrastructuur, maar ook door de manier waarop de apparaten met elkaar communiceren. U zag net al twee namen van domoticasystemen passeren, namelijk X10 en KNX (Konnex). Andere zijn: Nikobus, Xcomfort, Intensia, Domestia, Tunstall, M-Domotica, B&B Home System, Luxom etc.

Hoewel al die systemen ten opzichte van elkaar verschillen zoals Frans en Russisch, is de communicatie in essentie gelijk. Om het voorbeeld van de lichtsensor nog een keer aan te halen: de lichtsensor stuurt een signaal over de bus en dat wordt opgevangen door de apparaten, of liever gezegd door een zogenaamde actor, waar het apparaat op aangesloten is. Er zijn verschillende soorten sensoren: voor licht, temperatuur, beweging maar ook een gewone wandschakelaar is een sensor. En er zijn verschillende actoren: voor het in-/uitschakelen van licht, dimmen, op- en neer bewegen van een rolluik enzovoort. En ook voor de elektrische gordijnrailmotor zijn er actoren. De G-Rail motor is namelijk uitgerust met een RJ45-aansluitpunt, vergelijkbaar met dat van een moderne telefoon: daar komen drie draden uit, Rood, Geel en Groen. Door Rood en Groen te verbinden gaan de gordijnen open, door Rood en Geel te verbinden gaan ze dicht. Voor deze verbindingen biedt elke domotica-merk wel een geschikte actor.

Zoals elke actor heeft de actor voor de gordijnrailaansturing aan één kant een aansluiting voor de bus, en aan de andere kant een aansluiting voor het apparaat, dus de gordijnrailmotor. In feite is deze actor gewoon een klein kastje met een relais, dat de motor in- en uitschakelt en tegelijk de draairichting kiest. Via de bus krijgt de actor zijn opdrachten van de lichtsensor. Maar ook van andere sensoren die op de bus zijn aangesloten, zoals wandschakelaar, universele afstandsbediening, tijdschakelklok, klimaatregeling, valdetector enzovoort. De gordijnen maken hierdoor deel uit van een volledig geïntegreerde omgeving: een domotica-omgeving!

Uitdaging: erker met een gordijn in drie delen

Aan de slag
In het DomoZine testlab wordt een 4 meter brede erker van een elektrische gordijnrail voorzien. Tegen het plafond van de erker zitten drie traditionele gordijnrails: een voor vitrage, een voor de gordijnen en een voor dummy-overgordijnen. Vanwege de erkerstructuur zijn de gordijnen aan de middelste rail verdeeld in drie pakketten. De drie schetsen in de marge laten zien hoe deze drie pakketten in open en gesloten toestand over de rail verdeeld zijn; een links, een rechts en een links in de hoek.
De oorspronkelijke rail wordt verwijderd en dient als mal voor de fabricage van de elektrische rail. Deze wordt in de fabriek van Goelst in Ede gemaakt. De nieuwe G-Rail bestaat uit één stuk zonder lasnaden en wordt gemonteerd op dezelfde plek als waar de oude rail zat. In principe wordt dit gedaan door de dealer van Goelst. Dat kan een interieurverzorger zijn, maar ook de elektro-installateur, die steeds vaker wordt gevraagd om dit soort voorzieningen aan te brengen.

Omdat de G-Rail wordt opgehangen aan onzichtbare railsteunen, die in de reeds aanwezige boorgaten geschroefd kunnen worden, hoeft er vrijwel niet geboord te worden. Zodra de rail gemonteerd is, wordt de motor erop vast geklikt. De bewoner mag aangeven, of de motor aan het linker of rechter uiteinde van de rail komt. De motor werkt op laagspanning, dus wordt ernaast een netadapter gemonteerd, die de motor van 24 Volt voorziet. De meegeleverde IR-sensor wordt tegen de wand gemonteerd en via een connector met de motor verbonden. Voor de verbinding naar de domotica-actor is er een extra snoer met RJ45-connector, die in de motor wordt geklikt. De drie aders aan het andere uiteinde worden op de actor aangesloten. De gordijnen worden aangehaakt en aan de motorzijde om de motor heen gewikkeld, zodat die volledig buiten zicht is. Mede dankzij de simpele klikverbindingen is de hele klus in amper 3 kwartier geklaard.


Bediening en programmering
De gordijnrail is al meteen te bedienen via de meegeleverde G-Rail afstandsbediening. De afstandsbediening telt drie hoofdknopen A, B, C en daaronder vijf stel knoppen voor de bediening van vijftien verschillende rails. De testomgeving telt één rail, dus wordt alleen knoppenset A-1 gebruikt. De gordijnen worden met de knop A-1-Close dichtgeschoven. De motor komt rustig op snelheid en mindert weer vaart vlak voordat de gesloten situatie is bereikt. Met A-1-Open keren de gordijnen op dezelfde manier weer naar hun uitgangspositie terug. Desgewenst en optioneel zijn met de afstandsbediening tot vijf tussenposities te programmeren en is een timerfunctie mogelijk. Tot zover de mogelijkheden van de standaard afstandsbediening.

De testsituatie streeft naar integratie van de gordijnrail met de domotica-omgeving, en daartoe moet de actor geprogrammeerd worden. Voor elke domotica-installatie zijn daar andere procedures voor: een Nikobus instalaltie wordt geprogrammeerd met een simpele schroevendraaier, een Domestia-installatie met vijf drukknopjes, Xcomfort werkt ook met knoppen, maar het kan ook zijn dat u een pc moet gebruiken zoals bij KNX. In dat geval wordt een pc of notebook via een USB-poort of seriële poort met de bus verbonden. Zodra de programmering voltooid is wordt de pc weer losgenomen: programmeren met een pc is werk voor de systeemintegrator, doorgaans een specialist van de elektro-installateur.

Via de software wordt de actor 'gekoppeld' aan een of meer sensors. Het koppelen zelf is niet veel meer dan het over het scherm slepen van een actor-icoon naar een sensor-icoon en vervolgens wat parameters instellen. Zo is de eerste sensor een gewone open/dicht wandschakelaar. De tweede is een touchscreen bedieningstableau: op het scherm is een 3D-visualisatie van de ruimte te zien en door op het scherm te tappen, sluiten of openen de gordijnen. Voor automatische bediening in verband met aanwezigheidssimulatie is de actor bovendien gekoppeld met de eerder beschreven lichtsensor, die het buitenlicht meet. In de software worden de paramaters zo vastgelegd, dat de actor de gordijnen sluit zodra de meetwaarde van de lichtsensor onder 5 Lux (1 Lux=Lumen / m2) komt. Ter indicatie: vol zonlicht is 100.000 Lux, bewolkt is 500-100.000 Lux, schemering is 5-1000 Lux en maanlicht is 0,01-0,1 Lux. Desgewenst kan aan de lichtsensor een tweede actor gekoppeld worden, die de binnenverlichting inschakelt. Ook dat is een kwestie van slepen en klikken op het scherm. Bij diverse andere domotica-systemen is geen pc nodig: daar vindt de programmering plaats door middel van geluidsignalen en het indrukken van knopjes op de actoren en sensoren.


Tot slot
De mogelijkheden zijn grenzeloos, mits er een goede infrastructuur aanwezig is. Uitbreidingen met een elektrische rail voor een tweede, derde en vierde raam zijn eenvoudig: actor aansluiten, gewenste acties vastleggen in de programmering en klaar. Koppeling met een universele afstandsbediening (ook een sensor!) is voor de systeemintegrator een kleinigheid, en brengt de bewoner zeer veel gemak: in plaats van meerdere afstandsbedieningen (voor elk apparaat één), bedient hij nu met één afstandsbediening alle functies die op de domotica-bus zijn aangesloten.

Goelst heeft voor zijn railsystemen ook een eigen bussysteem ontwikkeld, de 4-aderige G-Rail CAN-BUS. Deze is bedoeld om meerdere gordijnsystemen met elkaar te laten communiceren, gelijktijdig te bedienen en op hetzelfde of verschillende IR-kanalen te laten reageren.


www.goelst.nl



 
 
 
© CPS Publications BV