DomoZine

voor industrie, wetenschap, facility, zorg, installateurs, wooncorporaties en iedereen met interesse voor technologie

 
beveiliging
bus-/embedded systems
communicatie
audio-video
toegangscontrole
energiebeheer
comfort
klimaat
advies - opleiding
zorgoplossingen


 


info voor partners en adverteerders


 


 
over DomoZine
nieuwsbrief
domotica jaargids
vakblad
agenda
DomoZine demowoning
Vakbeurs Gebouwbeheer
contact

Al 1000 Niko Home Control installaties!


(advertentie)

 

Luxe villa in omgeving Amsterdam


Bewoner maakt kennis met domotica, systemintegrator realiseert zijn eerste grote residentiële opdracht en de installateur werkt voor het eerst met ETS-software. Een traject met als resultaat: de ideale woning voor de bewoners.

We bezoeken geregeld woningen en vaak weten we van tevoren niet wat ons te wachten staat. Zo arriveerden we op een avond bij een moderne villa, die zich het best laat typeren door een ingetogen uitbundigheid: van binnen alles er op en eraan, van buiten ogenschijnlijk bescheiden. We melden ons via de videointercom aan het begin van de oprit, en even later zwaait de poort automatisch open. John, de bewoner, en zijn vrouw, maar eerder nog hun hond, begroeten ons hartelijk. Terwijl John ons voorgaat naar de woonkamer, waar de installateur ons opwacht, vallen al direct enkele voorzieningen op, zoals alarm, stofzuiginlaten en audiodistributie. "Drie jaar terug stond hier een jaren '60 bungalow en het meest geavanceerde dat daarin zat was een schakelklok voor de buitenverlichting. Toen we voor de keuze stonden - verhuizen, verbouwen of nieuwbouw op dezelfde plek - hebben we voor het laatste gekozen. Dat was tevens een mooie gelegenheid om alles meteen goed aan te pakken."

Flexibiliteit staat voorop
De familie vond een tijdelijk onderkomen in een rijtjeswoning, de bungalow ging plat en de bouw kon van start gaan. Een van de belangrijkste eigenschappen die de bewoner zijn nieuwe woning heeft meegegeven is flexibiliteit. John: "Het moet niet zo zijn, dat al op tekening vast staat waar mijn bed moet staan, welke kamers kinderkamers zijn, en waar je wel of niet een computer kunt neerzetten. Ik wil elke kamer de functie kunnen geven, die op dat moment bij onze gezinssituatie past. Wat nu bijvoorbeeld een kinderkamer is, moet over een paar jaar misschien een werkkamer of kantoor kunnen zijn." Na een zoektocht op het internet vond John de adresgegevens van drie specialisten op dit gebied. John: 'De eerste die ik belde nam niet op, de tweede had geen goed verhaal en de derde was Mike van der Hulst van Domoticom uit Landgraaf.' Mike schuift via de telefoon virtueel bij ons gesprek aan en laat weten dat hij aanvankelijk nogal terughoudend was: "Voor een residentieel project was de schaalgrootte, zeker voor die tijd, enorm. Bovendien lag de woning ver buiten mijn werkgebied." John: "Ondanks de afstand kwam Mike toch kijken en meteen had ik een 'klik'. Ik voelde dat het goed zat. Dat is belangrijk, want er komt zoveel op je af en je hebt zo weinig idee van hoe het zal worden, dat je goede mensen om je heen moet hebben, die je kunnen adviseren en begeleiden."

Belangrijkste eis van de bewoner: flexibele infrastructuur met verplaatsbare stopcontacten

Pakket van Eisen
John en zijn vrouw hadden een ruw beeld van de domotica die zij in hun huis wilden. Mike: "Samen met de bewoners hebben we de mogelijkheden doorgenomen. 'Heb je hieraan gedacht, heb je daaraan gedacht'. Door alle opties stap voor stap door te nemen kwamen we er gaandeweg achter wat zij precies wilden en kreeg het wensenpakket vorm. Vervolgens is John er zelf nog een keer met een kam doorheen gegaan." John: "Ik wilde geen concessies doen, maar je moet ook oppassen dat je niet gaat zweven. Het op afstand kunnen inschakelen van een oven bijvoorbeeld lijkt misschien interessant, maar als je op voorhand al weet dat je zulke dingen toch niet gaat gebruiken, kun je ze beter aan je voorbij laten gaan. En bij twijfel ga ik altijd voor de optimale keus. Op die manier houd je een wensenlijst met alleen pragmatische zaken over." Mike: "Een van de belangrijkste eisen van de bewoner is dat de inrichting van zijn huis niet afhankelijk moet zijn van de plaats van de stopcontacten en schakelaars, maar juist andersom: daar waar een stopcontact of knop nodig is, moet die gemakkelijk te plaatsen zijn. Ook naderhand, als de inrichting of bestemming van een kamer verandert.

Als je zo'n
flexibele infrastructuur
zoekt kom je vanzelf
uit bij Hager

Hager is de bedenker van het KISS-installatiesysteem, waarbij alle denkbare wandcontactdozen en de daarvoor benodigde bedrading geen vaste plek in de muur kijgen, maar in de plint zijn verwerkt. De bijbehorende wandschakelaars zijn draadloos en kun je overal tegen de wand monteren. Een ander belangrijk argument is, dat de Tebis domotica-oplossingen van Hager en KISS werken volgens de KNX-wereldstandaard, gewoon het beste domoticasysteem dat er bestaat."

Uitdaging voor de installateur
Mike van der Hulst van Domoticom heeft de wensenlijst uitgewerkt tot een zeer gedetailleerd bestek, gebaseerd op KISS en de Tebis KNX-productlijn van Hager. Aan de hand van dit bestek zijn offertes aangevraagd bij verschillende installateurs in de regio. Domoticom is namelijk systemintegrator en neemt in dit project de rol van projectbegeleider en controleur op zich, maar niet die van installateur. Uit de binnengekomen aanbiedingen, die elkaar overigens niet veel ontliepen, heeft Mike een voorselectie gemaakt. Uiteindelijk werden er twee installateurs uitgenodigd voor een gesprek met de opdrachtgever en de architect. De opdracht ging naar VeBe elektrotechniek BV uit Almere. Frans Vroom van VeBe: 'Toen ik het bestek onder ogen kreeg heb ik me wel even achter de oren gekrabt. Ik was flink onder de indruk van de grootte van het project. Wij zijn KISS-garantie installateur en tot dan toe konden we de door ons gerealiseerde KNX-installaties gemakkelijk inregelen met een handterminal (redactie: TX100 van Hager). De omvang en complexiteit van deze installatie maakte het echter noodzakelijk dat we de stap moesten maken naar ETS-programmering via de computer. Daar hadden we toen nog geen ervaring mee. Toch wilde ik deze klus niet aan mij voorbij laten gaan, daarvoor was hij veel te bijzonder. Immers, Nederlanders gaan niet snel voor slimme mogelijkheden of luxe schakelmateriaal, ze kiezen bijna altijd het standaard projectspul, waardoor alle installaties op elkaar lijken. Als installateur ben je altijd de sluitpost, zelden krijg je de kans iets moois te maken. Deze villa daarentegen was een unieke kans, een uitdaging voor je vakmanschap. Vandaar ook dat ik speciaal voor dit project samen met Mike de KNX-ETS cursus heb gevolgd.'

Sonos audiodistributie: persoonlijke muziek in elke kamer

Realisatie van de installatie
Frans: 'Tijdens de cursus doe je de basiskennis op, in de praktijk leer je de fijne kneepjes. Omdat dit zo'n groot project was en we voor de eerste keer met de ETS-software aan de slag gingen, hebben we alle componenten die in dit project verwerkt zijn, eerst bij ons op de zaak aangesloten en geprogrammeeerd. Dat kost veel tijd, maar die win je later weer terug op de locatie. Bovendien doe je zo enorm veel ervaring op. want je komt best wel wat complexe dingen tegen.' Mike: 'Tussen Frans en mij is een leuke vriendschap ontstaan. Samen hebben we heel wat uren zitten puzzelen aan de installatie, Frans zelfs nog meer dan ik. Met vallen en opstaan leer je heel veel. Tegenwoordig zijn we zeer ervaren in ETS, maar toen was het de eerste keer.' Gevraagd naar zo'n puzzelvoorbeeld roepen de heren in koor 'de trapschakeling'! Frans licht toe: 'De verlichting in het trappenhuis. Overdag is die uit, maar zodra het buiten gaat schemeren moet die automatisch op 20% gedimd gaan branden. Drukt er iemand op de knop, dan moet de verlichting vol aan, om na vijf minuten weer terug te vallen op de oorspronkelijke lichtsterkte, dus uit óf 20%. Dat is een hoofdbreker, maar met wat puzzelen en met de juiste Tebis KNX-componenten hebben we dat voor elkaar gekregen.' Verder waren er wat aanloopproblemen met de 32-kanaals draadloze RF-koppelaars. Frans: 'Van onder tot boven hebben we 16 van deze zender/ontvangers in de woning verwerkt. In principe zie je ze niet, zij vangen o.a. de signalen op van de draadloze schakelaars. De 32-kanaals koppelaar was destijds een hagelnieuw product, waar toen nog wat kinderziektes in zaten, maar met hulp van specialisten van Hager en geüpdate firmware zijn die allemaal opgelost!'

Maximaal comfort
De installatie telt vijf verdeelkasten op vijf verschillende locaties in de woning en verder talloze dimmermodules, sensors, aktors, rolluikbesturingen, een weerstation, RF-koppelaars etc. Kenmerkend voor een KISS-installatie is dat er vanuit elk vertrek ëën kabelboom naar de meterkast loopt. Door die kabelboom lopen alle denkbare bedradingen voor elektriciteit, tv, telefoon, KNX, data etc. Die komen allemaal uit in ëën centraal punt in de plint. Frans: 'Vanuit het centrale punt voorzie je het vertrek van alle benodigde aansluitpunten op de plint. Dat werkt supergemakkelijk en snel, net als de draadloze schakelaars. Die hoef je alleen maar tegen de wand te monteren.' Als de bewoner - na in totaal twee jaar bouwtijd - zijn woning betrekt, valt op dat bepaalde zaken anders werken dan verwacht. De bewoner: 'Waar we enorm aan moesten wennen is de vertraging, die kenmerkend blijkt te zijn voor elke KNX-installatie. Je drukt op een knop en pas na een seconde gebeurt er wat. Als je dat niet weet, dan denk je dat je niet goed gedrukt hebt, dus druk je binnen die seconde nog een keer. Dat komt neer op aanzetten en meteen weer uitzetten, dus gebeurt er nog steeds niets. Dat is een kwestie van even wennen, maar dat gaat snel. De installatie is inmiddels twee jaar in bedrijf, en ik moet zeggen: hij werkt uiterst betrouwbaar en comfortabel.' Toch is het niet allemaal zonneschijn. John: 'Ik vind het jammer dat je een KNX-installatie niet zelf kunt fine tunen. Ik zal een voorbeeld geven. Alle lichtpunten in de woonkamer zijn via twee lichtscenarios in te stellen: de gedimde stand en de felle stand, die Frans ook wel de 'stofzuigstand' noemt. Nu hebben we vorige week een nieuwe hanglamp gekocht en opgehangen, maar in de gedimde stand vond ik die toch nét iets te fel. Die lamp zou je in het scenario bijvoorbeeld van 42% naar 40% voorkeurhelderheid moeten kunnen regelen. Zoiets kun je zelf niet wijzigen, daarvoor moet je een beroep doen op je installateur.
Het gaat mij er niet om dat ik de hele installatie zelf wil kunnen programmeren, maar ik zou wel graag hier en daar wat kunnen fine-tunen. Kleine nuances zelf kunnen aanpassen, dat mis ik in KNX.' Mike: 'We hebben wel geprobeerd om dat gemis door middel van visualisatie in te vullen, maar twee jaar geleden waren de visualisatieprogramma's nog niet zo krachtig als nu, dus dat idee hebben we moeten laten varen. Inmiddels werken we voor John aan een visualisatie op basis van een iPhone als afstandbediening.' Frans: 'Tegenwoordig zouden we ook een moderne internet-gateway kunnen overwegen. Daarmee kan ik de installatie op afstand vanuit ons kantoor inregelen. De bewoner hoeft ons dan alleen maar even te bellen: we hoeven niet langs te komen en kunnen de instelling van zo'n nieuwe hanglamp op afstand aanpassen. Ook na werktijd, dan zie je het effect van het gedimde licht beter.'
Behalve met verlichtingsscenarios is de woning uitgerust met tal van andere voorzieningen op het gebied van domotica en slim wonen, waaronder vochtdetectie in de kelder via KNX, een centraal stofzuiginstallatie, warmteterugwinning, airconditioning en vloerverwarming op basis van aardwarmte die tevens koelt. Daartoe zijn een compressor en warmtewisselaar geplaatst. Elke kamer heeft zijn eigen thermostaat, maar centraal wordt geregeld of de installatie moet verwarmen of koelen; in het laatste geval wordt er water van 18 °C door de leidingen geleid.

Integratie: dit schilderij is in feite een touchscreen pc, waarop diverse functies samenkomen, zoals de bewaking van de KOI-vijver

Integratie in schilderij
Kenmerk van domotica is integratie van verschillende systemen. Toch is er bewust voor gekozen, de toegepaste systemen voor onder andere verlichting, verwarming, koeling en geluid autonoom naast elkaar te laten bestaan. Er is wel een koppeling van het alarmsysteem en de Siedle deurcommunicatie-installatie met het KNX-systeem. Frans Vroom: 'We wilden het niet te moeilijk maken voor de gebruiker, maar het heeft ook te maken met de stand van de techniek; toen drie jaar geleden het bestek werd opgesteld, waren er bijvoorbeeld nog nauwelijks verwarmingsactoren en -sensoren voor KNX. De huidige technieken bieden veel meer mogelijkheden voor integratie. Nu zou je bijvoorbeeld de Tebis Roomcontroller met ingebouwde thermostaat toepassen.' De integratie die er wel is, is te vinden in een schilderij in de woonkamer. In feite gaat het hier om een touch screen Windows-pc, omkaderd door een barokke schilderijlijst, waarin diverse functies samenkomen. Zo toont het scherm snelkoppelingen naar onder meer de camerabewaking, de klimaatregeling en een eenvoudig KNX-visualisatieprogramma. Ook het SONOS-multi-room audiosysteem is via het touch screen te bedienen. John: 'In alle vertrekken in huis bevinden zich luidsprekers, onzichtbaar weggebouwd in de plafonds. Zelfs in de tuin hebben we luidsprekers aangebracht. Beneden in de kelder staat een muziekserver en via de draadloze SONOS controllers of via het touch screen kun je je eigen muziek of een internetradiostation kiezen, maar je kunt ook overal dezelfde muziek laten horen, of in twee kamers dezelfde muziek en in een derde kamer weer wat anders. De geluidskwaliteit is werkelijk fenomenaal, ook buiten in de tuin.' Hij tapt wat op het touch screen en meteen klinkt er muziek... als uit het niets. Nog een paar taps en we zien de koi-karpers in de tuinvijver over het scherm zwemmen. In de vijver zijn twee onderwatercamera's gemonteerd, die net als de andere camera's in en om het huis vanaf het touch screen aan te roepen zijn. Weer wat taps verder zien we een plattegrond met daarop de status van alle sensoren van de alarminstallatie: openstaande ramen en zich verplaatsende personen, op de plattegrond is het allemaal live te volgen.

Voordelen van flexibiliteit
Al snel nadat de bewoners hun intrek in de villa hadden genomen, bleken de plussen van de flexibele installatie. John: 'Inmiddels zijn de paden ingesleten en hoeft er niet meer zoveel veranderd te worden, maar toen we hier net woonden moesten we onze draai nog vinden. Zo zijn de kinderkamers al een paar keer van indeling veranderd.' Frans: 'De afgelopen twee jaar ben ik vijf maal langs geweest, omdat de situatie veranderde. Zo moest een keer in een van de kinderkamers de pc naar een andere plek verhuizen: je trekt dan de deksel van de KISS-plint, legt een paar kabels anders, monteert een netwerkcontact en drukt de deksel er weer op. Zo zitten de aansluitingen altijd waar ze horen en hoef je nooit met verlengsnoeren te werken. Overigens zitten de draadloze schakelaars allemaal nog op de plek, waar we ze twee jaar geleden tegen de muur hebben geplakt, maar je weet natuurlijk niet wat de toekomst nog gaat brengen.' John: 'In dit huis hebben we al rekening gehouden met onze oude dag. De televisiekamer op de begane grond is bijvoorbeeld zo gemaakt, dat we die tezijnertijd kunnen ombouwen tot een slaapkamer. We hebben nergens drempels, de traptreden zijn extra breed zodat er ruimte is voor een eventuele traplift en als ik 's avonds uit mijn bed stap springt er automatisch een in de KISS-plint geïntegreerd LED-lampje aan. Daar hoef je niet oud voor te zijn, zo'n stukje comfort is nu ook al heel handig.'
Op de vraag wat hij anders zou doen, als hij het hele project zou overdoen, antwoordt John: 'Eigenlijk niets, ik ben dik tevreden over hoe alles is gegaan en hoe alles werkt. Hoewel, de stoomoven, die gebruiken we niet en staat bij wijze van spreken weg te roesten. En de spotjes! Het energiebedrijf belde me ooit met de vraag of er soms een bedrijf in mijn huis was gevestigd. Het energieverbruik van dit pand is hoog (redactie: aansluitwaarde 3x63 Amp) en dat komt onder andere door het enorme aantal halogeenspotjes, 368 om precies te zijn. Als die allemaal branden, kan de verwarming bij wijze van spreken uit. Geleidelijk ga ik die spotjes vervangen door energiezuinige LED-spots. Ik vind dat mooie techniek, en ze passen ook mooi bij de uitstraling van dit huis.'

368 halogeenspotjes worden geleidelijk vervangen door energiezuinige LED-spots

TECHNIEK - functies in dit project
  • Comfort: lichtscenario's, trapverlichting, alles-uit, plintverlichting, klimaatregeling, centraal stofzuigsysteem etc.
  • Flexibele infrastructuur: toekomstbestendig, inrichting niet afhankelijk van de plaats van de stopcontacten en schakelaars, maar andersom, dus daar waar een stopcontact of knop nodig is, is die gemakkelijk te plaatsen
  • Multi-room audio: persoonlijke muziek in elke kamer
  • Toegangscontrole: videointercom aan het begin van de oprit, bezoeker zichtbaar op scherm in woning, poort wordt door elektrische aandrijving geopend; deuren en hekken zijn voorzien van contactloze kaartlezers en elektrische sloten
  • Camerabewaking: de live en opgenomen camerabeelden zijn op het scherm in de woonkamer en via internet/smartphone te volgen, ook die van de onderwater-camera's in de koi-vijver
  • Alarm: op touch screen en smartphone is de status van alle sensoren van de alarminstallatie te controleren, en zijn openstaande ramen en zich verplaatsende personen direct te traceren


Grootte van toegepaste KNX-installatie
  • 368 spotjes
  • 16 32-kanaals RF-koppelaars
  • 5 KNX-verdeelkasten
  • 14 KISS-kabels
  • 164 wandcontactdozen
  • 53 wandschakelaars
  • 15 sensors (wandschakelaars niet meegeteld)
  • 72 aktors


Beetje sombere foto, maar de woning telt vijf van deze verdeelkasten met tebis domoticamodulesDe



 
 
 
© CPS Publications BV