DomoZine

voor industrie, wetenschap, facility, zorg, installateurs, wooncorporaties en iedereen met interesse voor technologie

 
beveiliging
bus-/embedded systems
communicatie
audio-video
toegangscontrole
energiebeheer
comfort
klimaat
advies - opleiding
zorgoplossingen


 


info voor partners en adverteerders


 


 
over DomoZine
nieuwsbrief
domotica jaargids
vakblad
agenda
DomoZine demowoning
Vakbeurs Gebouwbeheer
contact

Al 1000 Niko Home Control installaties!


(advertentie)

 

Balansventilatie of toch liever het raam open?


In menig nieuwbouwwijk regent het klachten over de balansventilatiesystemen. Een van onze technisch redacteuren heeft inmiddels zelf ook enige ervaringen opgedaan met balansventilatie en WTW. Hij is op zijn zachtst gezegd teleurgesteld.

In het verleden hebben we in DomoZine regelmatig lovend geschreven over warmteterugwinning. Want met het idee om de woning continu te ventileren met frisse buitenlucht en deze te verwarmen met de warmte uit de uitgeblazen lucht lijkt niets mis. Het is dan ook niet vreemd, dat deze ventilatiesystemen de bepalende instanties in korte tijd zo ver hebben weten te krijgen, dat inmiddels vrijwel elke nieuwbouwwoning van zo'n installatie wordt voorzien. Of dat terecht is? Oordeelt u zelf aan de hand van dit artikel. Dit is overigens geen wetenschappelijke beschouwing, maar de persoonlijke ervaring van een technisch professional, die ook gewoon bewoner is.

Wat is een balansventilatiesysteem of een WTW-installatie?
Een balansventilatiesysteem is een vorm van mechanische ventilatie waarbij de af- én toevoer van lucht in de woning mechanisch plaatsvindt. Het systeem heet balansventilatie omdat er evenveel lucht de woning wordt ingeblazen als afgezogen. Een balansventilatiesysteem heeft vaak ook een warmteterugwinfunctie (WTW). Dat houdt in dat de lucht die van buiten komt wordt opgewarmd door de lucht die naar buiten gaat. Op die manier gaat weinig warmte verloren en wordt minder energie verbruikt. (BRON: Vereniging Eigen Huis). De keus voor deze systemen komt voort uit het beleid van de overheid om energiezuiniger huizen te bouwen. Het risico op gezondheidsklachten kan daardoor echter toenemen. (BRON:: VROM)

Principe van balansventilatie met warmteterugwinning

'Het is eind 2006 en mijn vrouw en ik hebben ons oog laten vallen op een kleinschalig nieuwbouwproject van vijf woningen. Niet in de beruchte wijk Vathorst in Amersfoort, maar beneden de rivieren. De gekozen woning is qua grootte de helft van wat we gewend waren en dat is ook de bedoeling, want onze lasten moeten omlaag. Niet alleen is de WOZ de laatste jaren fors gestegen, met de als een raket stijgende brandstofprijzen vormen ook de kosten voor elektriciteit en verwarming een steeds grotere kostenpost. Een moderne woning is beter geïsoleerd, heeft een efficiënter werkende CV-ketel, WTW, regenwateropvang, een groen energielabel, mogelijk zelfs domotica, kortom: een stap naar een nieuwbouwwoning betekent besparing.

WTW geen meerwerk
Als WTW een optie voor de meerwerklijst zou zijn geweest, zouden we het zeker overwogen hebben. Dat besluit hoeven we echter niet te nemen, omdat WTW conform de projectovereenkomst in elk van de nieuwbouwwoningen (moet) worden aangebracht. Sterker nog, we zouden hem op voorhand niet eens kunnen weigeren. Dat was ook niet aan de orde, want WTW paste in ons plaatje van energiebesparing, dus tot zo ver alles in orde. Hoewel, niet álles, want een andere voorziening, waarmee we energie wilden besparen, kregen we er niet door: domotica...De installateur wilde wel, maar de aannemer moest er niets van hebben. Desondanks tekenen we vlak voor nieuwjaarsdag het koopcontract. September 2007 zou de oplevering plaatsvinden (dat werd uiteindelijk mei 2008...).

Kinderen ziek van kinderziektes
Terwijl de bouw in volle gang is lezen we in de krant over gezinnen die ziek worden van balansventilatiesystemen, hoewel onduidelijk is hoe dat precies komt. We googelden wat op het internet en stuitten op de website van VROM op een rapport met de titel 'Gezondheidsrisico's van ventilatiesystemen in woningen' (zie http://www.vrom.nl/docs/wob/20080116-wob-balansventilatie-bijlage5.pdf)

Als de titel je al niet aan het twijfelen bracht, dan toch zeker de conclusie: 'De huidige gebalanceerde ventilatiesystemen vergroten het ziekterisico.' Een VROM-rapport nota bene, waarin tal van vervelende ziektes in verband worden gebracht met balansventilatie. Prompt hoor je over Vathorst en bekijk je op het internet de uitzending die Zembla aan de Amersfoortse nieuwbouwwijk heeft gewijd. Honderden mensen zijn hier in hun nieuwe huis chronisch ziek van de energiezuinige balansventilatie. Bewoners vertellen in Zembla dat het voelt alsof ze in een plastic kooi wonen waar ze door een klein gat moeten ademhalen. Ze ervaren hun eigen huis letterlijk als 'verstikkend' en zeggen dat ze 'langzaam worden vergiftigd'. De mensen hebben er last van telkens terugkerende long- en oogontstekingen, concentratieproblemen, keelpijn, tranende ogen en astma. Baby's en kinderen zijn voortdurend benauwd en kortademig en hebben soms extra beademing nodig. De problemen zijn medio 2008 nog steeds niet opgelost en de bewoners delen hun ervaringen op de door hen opgezette website www.wtwwegermee.nl.

Let wel, dit is wat de bewoners vertellen, dus het is slechts één kant van het verhaal. Tijdens het congres 'Slim omgaan met energie in en om de woning' in het Evoluon zal Gert Harm ten Bolscher van DWA Installatie- en Energieadvies ingaan op de technische achtergronden (zie pagina 13). Zo blijken de ramen in veel van de Vathorstse huizen - net als in kantoren waar men met het Sick Building Syndrom kampt - niet open te kunnen. Voor frisse lucht zijn de bewoners dus volledig aangewezen op de balansventilatie.

Dat stelt ons gerust, want in onze nieuwbouwwoning zullen de draaikiepkantelramen op alle mogelijke manieren open kunnen. Letterlijk een opluchting.

De WTW-unit is wel groot en lawaaiig maar functioneert goed, het is de toepassing waarin hij mank kan gaan

Gigant op zolder
Het is mei 2008. Hoewel de bouw al een complete zwangerschap is uitgelopen, is onze woning nog niet klaar. In alle kamers struikel je nog over de werklieden, maar we moeten onderhand inhuizen. Terwijl wij bezig zijn, zeulen drie mannen de WTW-unit naar boven; een enorm gevaarte voor zo'n klein huis! De ventilatiebox uit onze vorige en veel grotere woning past daar wel zes keer in. Eenmaal geplaatst heeft het monstrum inclusief de vier aan- en afvoerbuizen ongeveer een kwart van de vliering ingepikt. Samen met de afzichtelijke uitblaasopeningen in de plafonds in de woonkamer en slaapkamers zijn dat twee lelijke tegenvallers. Nummer drie is de herrie: zelfs in stand 2, de 'wij zijn thuis' comfortstand, is het of je naast een 1800 Watt stofzuiger staat. De grootste dompers moeten echter nog komen...

Nadat mijn vrouw 's avonds heeft gedoucht blijkt de hele badkamer drijfnat te zijn: spiegel, wanden, kasten, alles is drijf van het condenswater. De standenschakelaar voor de WTW-unit hebben we - bij gebrek aan domotica - bewust in de badkamer laten aanbrengen, maar zelfs in de hoogste stand blijkt het systeem niet voldoende afzuigcapaciteit te hebben om de badkamer droog te houden. We houden het erop dat er nog veel bouwvocht in de woning zal zitten, maar eigenlijk is dat tegen beter weten in.

De eerste nacht zit erop. Mijn dochter klaagt over een vieze putlucht op haar kamer. Nu grenst haar kamer aan de badkamer, dus check je eerst alle rioleringen en afvoeren, maar de stank kwam van boven: via de uitblaasopeningen blies de WTW een vieze stinklucht haar kamer in. En niet alleen bij haar, ook in de grote slaapkamer en de woonkamer was de lucht inmiddels niet meer te harden. Daar viel het aanvankelijk minder op omdat die kamers groter zijn. Logisch nadenkend kwamen we tot de conclusie dat de WTW de lucht uit de standpijp op het dak opzoog en naar binnen blies. Nu staat de aanzuigbuis van de WTW ver genoeg van de standpijp vandaan, maar het is de in ons land vrijwel immer waaiende zuidwestenwind die de putlucht richting aanzuigbuis drijft. Toen 's avonds bij de buren ook nog de open haard werd opgepookt was het in huis helemaal niet meer uit te houden. Na een klim naar de vliering was het leed geleden: op de grote grijze WTW-kolos hebben we een knopje omgezet: 'Inblaas uitgeschakeld'. Definitief.

Luchtinlaat vlak naast de rioolstandpijp

Conclusie - liever label B dan A
Na de ramen te hebben geopend konden we weer normaal ademhalen. Als rook en rioollucht zo gemakkelijk binnen kunnen komen, ligt de weg ook open voor vuiligheid die je niet ruikt of ziet. De inblaas is daarom uitgebléven, slechts onderbroken door wat vruchteloze experimenten met de vervanging van de filters in de WTW-unit. Aan de warmteterugwinning van ons balansventilatiesysteem zijn we nog niet eens toegekomen, en wat ons betreft blijft dat ook zo. Als onze gezondheid daaronder moet lijden laten we een EPC van 0,2x liever aan ons voorbijgaan. Dan maar energielabel B in plaats van A!

Balansventilatie en WTW zijn een goed idee op papier, maar voordat het in de praktijk in een woning als de onze kan worden toegepast moet er veel gebeuren: goed nadenken en goed plannen. In Vathorst zijn al mensen verhuisd vanwege het feit dat kinderen niet goed werden in huis. Wij hadden alleen nog maar last van riool- en open haard lucht, wie weet waar deze mensen in Amersfoort allemaal last van hadden. Of hebben. Anno nu telt ons land zo'n 400.000 huizen met balansventilatie. De problematiek zal zich zeker niet beperken tot Amersfoort en mijn woning.

Wat valt er aan te passen?
Voor bewoners, en vooral voor ouderen, is het binnenlaten van frisse lucht niets anders dan het open gooien van de ramen. Een knopje in de badkamer of de keuken kan dat gevoel nooit geven! Daarom moet een woning ramen hebben die open kunnen. Daarmee bied je de bewoner de keuze: mechanische ventilatie of raam open, ook al gaat daarmee het WTW-effect verloren.

Om de inblaas van verkeerde lucht te voorkomen, zou het apparaat d.m.v. de bedieningsknop volledig uitgeschakeld moeten kunnen worden, iets wat nu conform de regelgeving niet mogelijk is; de balansventilatie draait namelijk 24x7. Met de bedieningsknop kun je wel kiezen uit 1, 2 en 3 of hoog, midden en laag, maar een extra stand 0 of 'uit' is wenselijk.

De ventilatie-unit moet niet op één plek, maar standaard in meerdere vertrekken in huis bediend kunnen worden, bijvoorbeeld:
  • Toilet: tijdens een toiletbezoek op maximaal; ook na het verlaten van het toilet nog vijf minuten op maximaal
  • Badkamer: tijdens aanwezigheid op maximaal; ook na het verlaten van de badkamer nog een kwartier op maximaal
  • Slaapkamers/woonkamer: zodra het buiten stinkt moet de balansventilatie volledig uitgezet kunnen worden.
Technisch is dit niet moeilijk op te lossen, maar toch ontbreken deze functies op veel apparaten. En als ze er wel op zitten, worden ze niet standaard toegepast en/of is de bediening daarvan voor sommige bewoners (vooral ouderen) te complex, omdat bijvoorbeeld de bedieningsknop volgens een bepaald patroon moet worden omgeschakeld. Voor sommige systemen is overigens wel een gemakkelijkere (draadloze) afstandsbediening aan te schaffen. De mooiste oplossing is koppelen met een domotica-systeem, mits voorhanden. Daarmee wordt de unit niet alleen op meerdere plaatsen bedienbaar, hij is tegelijkertijd intelligenter en automatisch aan te sturen.

Daar waar het nodig is, dus in de badkamer en eventueel het toilet, moet de afzuiging maximaal gedimensioneerd worden. Inmiddels heeft een specialist in onze badkamer metingen gedaan en die heeft vastgesteld dat 'de gemeten afzuigwaarde binnen de norm valt'. Hier botst de theorie met de praktijk, want het vocht druipt van de muren, dus is die norm niet goed. De norm dient bijgesteld te worden.
Over de vormgeving van de plafondroosters en het lawaai zullen we het maar niet hebben. Wel zou het praktisch zijn, als de inblaasopeningen in de woon- en slaapkamers ook voor het afzuigen ingezet kunnen worden. Vooral in de zomer is het prettig om de warme lucht langs deze weg af te voeren en via het openstaande raam frisse lucht aan te voeren.

Spierwitte, strak afgewerkte uitblaasopeningen in slaapkamer

Tot slot
Kortom, aan balansventilatie valt nog veel te verbeteren. Ik zou natuurlijk weer zo'n kleine ventilatiebox kunnen laten monteren zoals in onze vorige woning, maar dat is wel erg kort door de bocht. Op de een of andere manier zullen de klachten die ik (en menigeen met mij) heb wel structureel op te lossen zijn. Kwalijk is alleen dat je anno 2008 nog met deze kinderziektes te maken hebt en je er als bewoner achteraan moet.'

Driestanden schakelaar in de badkamer



 
 
 
© CPS Publications BV